{"id":2049,"date":"2019-09-27T09:10:03","date_gmt":"2019-09-27T09:10:03","guid":{"rendered":"http:\/\/mazowiecka.iarp.pl\/?p=2049"},"modified":"2022-02-20T20:45:15","modified_gmt":"2022-02-20T20:45:15","slug":"raport-narodowego-instytutu-architektury-i-urbanistyki","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/mazowiecka.iarp.pl\/?p=2049","title":{"rendered":"Badania estetyki przestrzeni publicznych – raport Narodowego Instytutu Architektury i Urbanistyki"},"content":{"rendered":"

Badania na temat kszta\u0142towania krajobrazu i estetyki przestrzeni publicznych w gminach<\/b><\/p>\n

    \n
  1. Opis i cel badania<\/b><\/li>\n<\/ol>\n

    RAPORT zatytu\u0142owany \u201eBadania na temat kszta\u0142towania krajobrazu i estetyki przestrzeni publicznych w gminach\u201d zosta\u0142 wykonany przez firm\u0119 ASM – Centrum Bada\u0144 i Analiz Rynku Sp. z o.o. na zam\u00f3wienie Narodowego Instytutu Architektury i Urbanistyki w Warszawie.<\/p>\n

    Raport prezentuje wyniki sonda\u017cu przeprowadzonego w grudniu 2018 roku w\u015br\u00f3d przedstawicieli w\u0142adz lokalnych.<\/p>\n

    ▪ ▪ ▪ ▪<\/p>\n

    G\u0142\u00f3wnym celem badania by\u0142o rozpoznanie w\u015br\u00f3d w\u0142adz lokalnych stopnia \u015bwiadomo\u015bci i wagi przywi\u0105zywanej do krajobrazu i kszta\u0142towania estetycznych przestrzeni publicznych, zidentyfikowanie trudno\u015bci oraz kierunk\u00f3w oczekiwanych\u00a0zmian.<\/p>\n

    Celami szczeg\u00f3\u0142owymi badania by\u0142o uzyskanie odpowiedzi na szereg zasadniczych pyta\u0144:<\/p>\n

      \n
    • jakie jest podej\u015bcie do krajobrazu i przestrzeni publicznych na poziomie lokalnym?<\/li>\n
    • czy podej\u015bcie do krajobrazu i przestrzeni publicznych wyra\u017ca si\u0119 w spos\u00f3b formalny w polityce rozwoju gminy czy pozostaje w sferze deklaratywnej?<\/li>\n
    • na ile gminy wychodz\u0105 z w\u0142asn\u0105 inicjatyw\u0105, a na ile kieruj\u0105 si\u0119 minimalnymi wymogami przepis\u00f3w prawa?<\/li>\n
    • jakie aspekty krajobrazu i estetyki otoczenia s\u0105 brane pod uwag\u0119\u00a0przez lokalne samorz\u0105dy?<\/li>\n
    • jakie problemy i potrzeby rozwi\u0105za\u0144 systemowych dostrzegaj\u0105 w tym zakresie?<\/li>\n<\/ul>\n

      Badanie zosta\u0142o zrealizowane za po\u015brednictwem formularza ankietowego przy wykorzystaniu dw\u00f3ch technik bada\u0144 ilo\u015bciowych, czyli wspomaganych komputerowo wywiad\u00f3w telefonicznych oraz wspomaganych komputerowo wywiad\u00f3w przy u\u017cyciu stron internetowych.<\/p>\n

      Zastosowane podej\u015bcie po\u0142\u0105czenia r\u00f3\u017cnych technik bada\u0144 ankietowych wykorzystuj\u0105cych ten sam kwestionariusz da\u0142o mo\u017cliwo\u015b\u0107 respondentowi wyboru najbardziej dogodnej formy udzielenia informacji wp\u0142ywaj\u0105c w ten spos\u00f3b dodatnio na sk\u0142onno\u015b\u0107 do udzia\u0142u w badaniu.<\/p>\n

      W wyznaczeniu wielko\u015bci pr\u00f3by badawczej zosta\u0142a uwzgl\u0119dniona reprezentatywno\u015b\u0107 pr\u00f3by z wyznaczonym poziomem ufno\u015bci 95%. Taka wielko\u015b\u0107 pr\u00f3by pozwala na uog\u00f3lnienie wynik\u00f3w badania na ca\u0142\u0105 populacj\u0119 z b\u0142\u0119dem szacunkowym w granicy 3%.<\/p>\n

      Respondentami badania byli przedstawiciele wszystkich gmin w Polsce z uwzgl\u0119dnieniem podzia\u0142u na dw\u00f3ch wielko\u015bci gminy miejskie, miejsko-wiejskie oraz wiejskie (w tym gminy uzdrowiskowe oraz gminy s\u0142abo zurbanizowane).<\/p>\n

      2.\u00a0Uznawanie wa\u017cno\u015bci i ujmowanie w dokumentach gmin spraw kszta\u0142towania krajobrazu i estetyki przestrzeni publicznych<\/b><\/p>\n

      3.\u00a0Regulacje dotycz\u0105ce estetyki przestrzeni publicznych i krajobrazu w samorz\u0105dach gminnych<\/b><\/p>\n

      Przebadano nast\u0119puj\u0105ce elementy:<\/p>\n

        \n
      • ochron\u0119 widoku poprzez ograniczenie zabudowy,<\/li>\n
      • tworzenie i utrzymanie nowych teren\u00f3w zielonych na terenach niezarz\u0105dzanych przez gmin\u0119,<\/li>\n
      • przeciwdzia\u0142anie nadmiarowi i chaosowi reklam zewn\u0119trznych,<\/li>\n
      • egzekwowanie poprawy estetyki nieruchomo\u015bci, w tym usuwanie szpec\u0105cych reklam,<\/li>\n
      • przeciwdzia\u0142anie \u201ezanieczyszczeniu \u015bwiat\u0142em\u201d,<\/li>\n
      • kszta\u0142towanie i zachowanie wi\u0119kszych uk\u0142ad\u00f3w urbanistyczno-ruralistycznych,<\/li>\n
      • ochrona d\u00f3br kultury wsp\u00f3\u0142czesnej,<\/li>\n
      • dostosowanie przedsi\u0119wzi\u0119\u0107 do otoczenia na obszarach nieobj\u0119tych miejscowymi planami zagospodarowania przestrzennego,<\/li>\n
      • regulowanie kolorystyki i rodzaju materia\u0142\u00f3w stosowanych w architekturze i w ma\u0142ej architekturze,<\/li>\n
      • regulowanie i kszta\u0142towanie przestrzeni zgodnie z zasadami urbanistyki uniwersalnej,<\/li>\n
      • udzia\u0142 eksperta (plastyk, architekt, urbanista, architekt krajobrazu) w kszta\u0142towaniu przestrzeni publicznej i krajobrazu,<\/li>\n
      • udzia\u0142 spo\u0142eczno\u015bci lokalnych w procesach kszta\u0142towania i ochrony krajobrazu i przestrzeni publicznych.<\/li>\n<\/ul>\n

        We wszystkich badaniach, przedstawione wyniki pozwalaj\u0105 na przekonanie, \u017ce im wi\u0119ksza i bardziej zurbanizowana gmina, tym wi\u0119ksz\u0105 rol\u0119 w dokumentach gminnych odgrywaj\u0105 zagadnienia estetyki przestrzeni publicznych i krajobrazu.<\/p>\n

        Wi\u0119kszo\u015b\u0107 przedstawicieli gmin w ankiecie przyzna\u0142a, \u017ce sprawy kszta\u0142towania krajobrazu nie s\u0105 wa\u017cne i nie s\u0105 uj\u0119te w dokumentach gminy. Kszta\u0142towanie krajobrazu i estetyka przestrzeni publicznej zosta\u0142y zawarte w dokumentach w mniejszo\u015bci badanych gmin.<\/p>\n

        Autorzy bada\u0144 nie interpretuj\u0105 jednolicie tej korelacji, mo\u017cna jednak za\u0142o\u017cy\u0107, \u017ce w optyce urz\u0119dnik\u00f3w wi\u0119kszych gmin walory krajobrazowe i estetyczne stanowi\u0105 istotny czynnik i cel planowania przestrzennego, podczas gdy w mniejszych miejscowo\u015bciach plany s\u0142u\u017c\u0105 wy\u0142\u0105cznie celom \u015bci\u015ble utylitarnym na poziomie bazowym. Wi\u0105\u017ce si\u0119 to zapewne z wymogami bardziej zawi\u0142ej i wieloczynnikowej struktury spo\u0142ecze\u0144stwa w wi\u0119kszych miejscowo\u015bciach i stanowi aspekt w wi\u0119kszym stopniu socjologiczny, ni\u017c \u015bci\u015ble przestrzenny.<\/p>\n

        Nieznaczna wi\u0119kszo\u015b\u0107 przedstawicieli gmin opowiada si\u0119 za wi\u0119kszymi kompetencjami samorz\u0105du, ni\u017c jedynie oddzia\u0142ywanie na przestrze\u0144 publiczn\u0105, uznaj\u0105c, \u017ce powinny one odnosi\u0107 si\u0119 tak\u017ce do teren\u00f3w prywatnych w sytuacjach ich widoczno\u015bci z przestrzeni publicznych.<\/p>\n

        4.\u00a0Ochrona i kszta\u0142towanie krajobrazu oraz estetyka przestrzeni publicznych w dokumentach gminy<\/b><\/p>\n

        Ochrona i kszta\u0142towanie krajobrazu oraz estetyka przestrzeni publicznych w dokumentach gminy obecna jest wed\u0142ug wynik\u00f3w ankiety w 65,8% przebadanych dokumentach samorz\u0105dowych, przy czym w studiach uwarunkowa\u0144 i kierunk\u00f3w zagospodarowania przestrzennego gmin pojawia si\u0119 w 85,9% dokument\u00f3w, w miejscowych planach w 78%, w strategiach rozwoju gminy w 46,8 % a w programach rewitalizacji w 34,4%. Wyniki te \u015bwiadcz\u0105 o do\u015b\u0107 mechanicznym i literalnym pojmowaniu tre\u015bci tych dokument\u00f3w przez urz\u0119dnik\u00f3w gminnych.<\/p>\n

        W dalszej cz\u0119\u015bci tego badania autorzy zestawiaj\u0105 zagadnienia zwi\u0105zane z krajobrazem i estetyk\u0105 w dokumentach planistycznych. Najwi\u0119cej z nich odnosi si\u0119 do kwestii ochrony zabytk\u00f3w (strategie 80%), studia (91,2%), miejscowych planach zagospodarowania przestrzennego (92,7%).<\/p>\n

        Kolejnymi zagadnieniami s\u0105 kwestie ochrony przyrody. O ile powy\u017csze dane s\u0105 zrozumia\u0142e, poniewa\u017c w planach zaznacza si\u0119 obiekty zabytkowe i tereny chronione a w studiach sporz\u0105dza ich listy, to du\u017co wi\u0119cej m\u00f3wi\u0105ce s\u0105 dane na temat lokalnych form architektonicznych, kt\u00f3re omawiane s\u0105 w 45% studi\u00f3w uwarunkowa\u0144 i kierunk\u00f3w zagospodarowania przestrzennego gmin i w 54% plan\u00f3w miejscowych.<\/p>\n

        Dokumentem niemal powszechnie wymienianym w tym kontek\u015bcie (przez 85,9%) respondent\u00f3w) jest studium uwarunkowa\u0144 i kierunk\u00f3w zagospodarowania przestrzennego gminy, a nast\u0119pnie (przez 78,6%) \u2013 miejscowy plan zagospodarowania przestrzennego.<\/p>\n

        Inne dokumenty przytacza si\u0119 ju\u017c znacznie rzadziej: mniej ni\u017c po\u0142owa wymienia strategie rozwoju, co trzeci \u2013 programy rewitalizacji, rzadziej ni\u017c co czwarty \u2013 programy ochrony \u015brodowiska, plany gospodarki niskoemisyjnej i opracowania fizjograficzne, natomiast tylko pojedyncze samorz\u0105dy gminne wymieni\u0142y, tu cytat: \u201eodpowiednie zapisy w uchwale krajobrazowej, kodeksie reklamowym czy uchwa\u0142ach rad miejskich lub gminnych\u201d.<\/p>\n

        5.\u00a0Przestrzenie publiczne w dokumentach strategicznych i planistycznych gmin<\/b><\/p>\n

        Analizuj\u0105c obecno\u015b\u0107 zagadnienia kszta\u0142towania przestrzeni publicznych w dokumentach gminnych autorzy badania stwierdzili, \u017ce w studiach uwarunkowa\u0144 i kierunk\u00f3w zagospodarowania przestrzennego gmin w 84,5 % dotyczy ono dr\u00f3g, w 66,2% – teren\u00f3w zieleni, 51% – przestrzeni us\u0142ug publicznych, a w 15% – reprezentacyjnych przestrzeni publicznych.<\/p>\n

        W niewielkim procencie studi\u00f3w znajduj\u0105 si\u0119 wytyczne dotycz\u0105ce realizacji bulwar\u00f3w i innych obiekt\u00f3w tego rodzaju. Rodzaj gminy ma istotny wp\u0142yw na zamieszczenie ustale\u0144 dotycz\u0105cych przestrzeni publicznych. Wraz ze wzrostem zurbanizowania gminy wzrasta odsetek wskaza\u0144, \u017ce takie dane zosta\u0142y w dokumencie zawarte.<\/p>\n

        Jak pisz\u0105 autorzy badania \u201eMo\u017cna dopatrzy\u0107 si\u0119 zale\u017cno\u015bci pomi\u0119dzy udzia\u0142em przestrzeni publicznej obj\u0119tej w ca\u0142o\u015bci miejscowymi planami, a typem gminy. W przypadku gmin miejskich b\u0105d\u017a miast na prawach powiatu udzia\u0142 zar\u00f3wno przestrzeni wielofunkcyjnych, jak i teren\u00f3w zieleni obj\u0119tych w ca\u0142o\u015bci planami miejscowymi jest relatywnie wi\u0119kszy. Na tego rodzaju dzia\u0142ania nie wp\u0142ywa status uzdrowiskowy gminy, bowiem odsetek gmin w ca\u0142o\u015bci obejmuj\u0105cych planowaniem wspomniane rodzaje przestrzeni publicznej jest na poziomie gmin wiejskich\u201d.<\/p>\n

        Autorzy podkre\u015blaj\u0105 nadawanie mniejszego znaczenia przez w\u0142adaj\u0105cych gminami tym w\u0142a\u015bnie przestrzeniom, kt\u00f3re sprzyjaj\u0105 spo\u0142ecznej integracji, zw\u0142aszcza bardziej w odniesieniu do gmin wiejskich ni\u017c miejskich.<\/p>\n

        Jak trafnie zauwa\u017caj\u0105 Autorzy \u2013 \u201eWraz ze wzrostem zurbanizowania gminy wzrasta odsetek wskaza\u0144, \u017ce dane ustalenia zosta\u0142y w tym dokumencie zawarte. Tendencja ta wyst\u0119puje w przypadku ka\u017cdego wskazanego ustalenia\u201d (str.29). Podobny wp\u0142yw odnotowuje si\u0119 w zale\u017cno\u015bci od wielko\u015bci gminy oraz posiadania statusu uzdrowiska.<\/p>\n

        6.\u00a0Zarz\u0105dzanie estetyk\u0105 przestrzeni publicznych i krajobrazu<\/b><\/p>\n

        Bardzo interesuj\u0105ce s\u0105 wyniki badania stopnia zainteresowania mieszka\u0144c\u00f3w sprawami estetyki przestrzeni publicznych i krajobrazu. W gminach obj\u0119tych badaniami og\u00f3lnie du\u017ce zainteresowanie zg\u0142osi\u0142o zaledwie 5% gmin, \u015brednie 46,6% a s\u0142abe 48,4%. W miastach na prawach powiatu odsetek zainteresowanych w znacznym stopniu wzrasta do 10% przy podobnym 45% odsetku zainteresowanych \u015brednio i niezainteresowanych. W miastach o liczbie ludno\u015bci powy\u017cej 200 000 mieszka\u0144c\u00f3w spo\u0142eczno\u015b\u0107 w odczuciu urz\u0119dnik\u00f3w dzieli si\u0119 po po\u0142owie na zainteresowanych i niezainteresowanych. By\u0107 mo\u017ce jest to b\u0142\u0105d statystyczny wynikaj\u0105cy z niewielkiej pr\u00f3by takich miast, ale z drugiej strony pokazuje i\u017c mieszka\u0144cy wsi uwa\u017caj\u0105 estetyk\u0119 otoczenia za rzecz naturaln\u0105 i przyrodzon\u0105 podczas gdy mieszka\u0144cy miast zw\u0142aszcza wi\u0119kszych odczuwaj\u0105 niedogodno\u015bci braku estetycznej przestrzeni i w wi\u0119kszym stopniu czuj\u0105 si\u0119 odpowiedzialni za jej jako\u015b\u0107.<\/p>\n

        7.\u00a0Uchwalanie gminnych akt\u00f3w prawa miejscowego<\/b><\/p>\n

        Jak wynika z ankiety tylko 1,3% gmin badanych przyj\u0119\u0142o tzw. uchwa\u0142\u0119 reklamow\u0105, oko\u0142o 8% podj\u0119\u0142o prace nad ustanowieniem standard\u00f3w urbanistycznych w gminach. Jest to wyraz ca\u0142kowitego braku wiary w skuteczno\u015b\u0107 tych dokument\u00f3w. O ile kwestia standard\u00f3w jest odr\u0119bnym zagadnieniem, to niewiara w skuteczno\u015b\u0107 ustaw krajobrazowych i reklamowych jest wyrazem tak nierealno\u015bci tych przepis\u00f3w jak i dowodem na to, \u017ce klucz do estetyki tkwi w samym cz\u0142owieku i jego wewn\u0119trznych doznaniach, a nie w odg\u00f3rnych regulacjach. Dlatego te\u017c badanie pokaza\u0142o, \u017ce droga do estetyzacji przestrzeni wie\u015b\u0107 mo\u017ce jedynie poprzez edukacj\u0119 i wychowanie, a nie poprzez niezrozumia\u0142e dla wi\u0119kszo\u015bci i wzbudzaj\u0105ce op\u00f3r ustalanie przymusowych kolor\u00f3w i materia\u0142\u00f3w budowlanych nie stanowi\u0105cych lokalnej tradycji.<\/p>\n

        Okaza\u0142o si\u0119 jednak, \u017ce jedynie w co sz\u00f3stej badanej gminie podj\u0119to jakiekolwiek prace nad projektem tzw. \u201euchwa\u0142y reklamowej\u201d (kt\u00f3ra jest nieobligatoryjna), a tylko w znikomej cz\u0119\u015bci gmin taki akt prawa miejscowego zosta\u0142 uchwalony.<\/p>\n

        Podobne wyniki uzyskano r\u00f3wnie\u017c w odniesieniu do prowadzenia, czy raczej zaniechania prac nad uchwa\u0142ami dotycz\u0105cymi lokalnych standard\u00f3w urbanistycznych (tylko niespe\u0142na 8% samorz\u0105d\u00f3w podj\u0119\u0142o jakie\u015b prace przygotowawcze w tym zakresie). W obu tych sferach aktywno\u015bci gmin uchwycono pewn\u0105 zale\u017cno\u015b\u0107 od ich charakteru i wielko\u015bci \u2013 na niekorzy\u015b\u0107 gmin wiejskich oraz mniejszych liczebnie.<\/p>\n

        8.\u00a0Analizy krajobrazowe, analizy widokowe, studium krajobrazowe gminy<\/b><\/p>\n

        Analizy krajobrazowe zosta\u0142y podj\u0119te w 13% gmin, przy czym tylko w po\u0142owie przypadk\u00f3w zosta\u0142y one wykorzystane w dokumentach gminnych.<\/p>\n

        W najwi\u0119kszym stopniu zastosowano je:<\/p>\n